Saturday, April 25, 2015

Text, Syntax, Semantics และ Sense

    ในเว็บเชิงความหมายนั้น โปรแกรมคอมพิวเตอร์จะพิจารณาข้อมูลในหลายแง่มุม ข้อมูลถูกมองว่าเป็นเท็กซ์ (Text) ซึ่งเท็กซ์คือสตริง เช่นในการค้นหาข้อมูลในระบบเว็บปัจจุบันนั้นยังมีพื้นฐานการค้นหาข้อมูลด้วยการจับคู่คำสำคัญ (keyword matching) ซึ่งมีการพิจารณาการแมชชิ่งสตริงเป็นหลัก  เช่นหากผู้ใช้งานค้นหาข้อมูลด้วยคำว่า รถยนต์  เสิร์ซเอนจิ้นต์ก็จะทำหน้าที่จับคู่คำสำคัญนั้นกับคำที่เว็บเพจถูกกำหนดในระบบการจัดทำดัชนีเว็บ  การค้นหาในลักษณะนี้ อาจมีการประยุกต์เทคนิคในการจับคู่เพื่อช่วยให้การค้นหาข้อมูลทำได้ดีขึ้น  เช่น การใช้เทคนิค stemming ในการปรับแต่งคำที่มีต้นกำเนิดเดียวกันให้เป็นคำต่างๆ ที่มีการผันตามไวยากรณ์ของภาษา เทคนิคนี้อาจใช้ไม่ค่อยได้กับภาษาไทย แต่สำหรับภาษาอังกฤษคำสำคัญ car อาจถูกปรับแต่งเป็น cars ซึ่งแสดงรูปพหูพจน์ในภาษาอังกฤษ ดังนั้นในแง่ของเท็กซ์ เราพิจารณาข้อมูลตามรูปแบบของคำ (syntax) ซึ่งมักมีรูปแบบที่ใกล้เคียงกัน
    ในการพิจารณาตามความหมาย (meaning) ของคำ หรือในแง่มุมของ Semantics คำว่า รถยนต์  มีความเกี่ยวข้องกับคำว่า  ยานพาหนะ  รถบรรทุก  รถเก๋ง  รถจักรยาน  เนื่องจากคำเหล่านี้มีความหมายที่สัมพันธ์กันใน 2 มุมมองเป็นหลัก  เช่น เป็นคำที่มีความหมายกว้าง   และเป็นคำที่มีความหมายเจาะจงของอีกคำ เช่น  หากจะพิจารณาระหว่างคำว่า  รถยนต์  กับ ยานพาหนะ  จะพบว่า คำว่ายานพาหนะมีความหมายกว้าง (หรือไม่เจาะจง) ในขณะที่ รถยนต์ เป็นคำที่มีความหมายเจาะจงกว่า ซึ่งหมายถึงยานพาหนะที่มีตามปกติจะมีล้อมากกว่า 2 ล้อ และมีเครืองยนต์ในการขับเคลื่อน หรือใช้กำลังไฟฟ้า หรือพลังงานอื่นยกเว้นที่เดินบนราง (ความหมายตามราชบัณฑิตยสถาน) ดังนั้น Semantics จะพิจารณาถึงความหมายของคำ ซึ่งคำหนึ่งๆอาจมีความหมายเกี่ยวข้องกับอีกคำได้  โดยคำทั้งสองนั้นอาจมี Syntax ที่ต่างกัน  (เขียนต่างกัน) หากจะพิจารณาคำว่า รถยนต์ กับรถเก๋ง อาจมีความใกล้เคียงกันในแง่ของความหมาย ที่รถเก๋งคือรถยนต์ที่มีหลังคาเครื่องบังแดดบังฝน มีทั้งชนิดติดตายตัวและเปิดปิดได้ ปรกตินั่งได้ไม่เกิน ๗ คน  ในกรณีนี้ รถเก๋ง จะเป็นคำที่มีความหมายเจาะจงมากกว่าคำว่ารถยนต์   คำบางคำอาจเขียนต่างกันแต่มีความหมายเดียวกัน เช่น รถจักยานยนต์ กับ รถมอเตอร์ไซค์  ในภาษาอังกฤษเราเรียกคำที่มีความหมายเหมือนกันแม้ว่าจะเขียนต่างกันว่า Synonym 
     ในเรื่องของ Sense นั้น  เกี่ยวข้องกับการรับรู้หรือความเข้าใจเกี่ยวกับความหมายของคำ  การรับรู้หรือความเข้าใจนั้นมีความแตกต่างกันไปตามบริบท (context) เช่น คำว่า รถเครื่อง  คนในภาคกลางส่วนใหญ่จะเข้าใจว่าหมายถึง รถจักรยานยนต์  ส่วนคนในภาคอีสานส่วนใหญ่อาจเข้าใจว่าหมายถึงรถที่ใช้เครื่องยนต์  
     ดังนั้นข้อมูลในเว็บเชิงความหมาย หรือ คำ (term) ถูกพิจารณาเป็นเท็กซ์หากไม่คำนึงถึงความหมาย   Semantics เกี่ยวข้องกับความหมายของคำ โดยไม่สนใจเรื่องของ Syntax (รูปแบบของคำ - เขียนต่างกันได้) ส่วน Sense เกี่ยวข้องกับการรับรู้หรือความเข้าใจต่อความหมายของคำซึ่งแตกต่างไปตามบริบท         
     ในเว็บเชิงความหมายได้หยิบยกตัวอย่างของ Word-Sense ซึ่งเป็นพจนานุกรมคำพ้อง (Thesaurus) คือคำที่มีความหมายเดียวกันแต่อาจมีรูปแบบการเขียนต่างกัน  เป็นตัวอย่างแรกๆของการพัฒนาออนโทโลยี (Ontology) ซึ่งเป็นองค์ประกอบหลักส่วนหนึ่งของเว็บเชิงความหมาย 
     

Friday, April 17, 2015

แนะนำสู่เว็บเชิงความหมาย

         Semantic web หรือ เว็บเชิงความหมาย หรือ เว็บแบบสื่อความหมาย แล้วแต่จะแปลเป็นภาษาไทย  เป็นศาสตร์ด้านหนึ่งในวิทยาการคอมพิวเตอร์ที่มีการพัฒนาขึ้นโดยประยุกต์หลักการของปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence)  และเว็บเข้าด้วยกัน   ปีคศ. 2001 เป็นปีที่นักวิชาการได้เริ่มรู้จักกับ Semantic Web  จริงๆแล้วเปรียบเสมือนเหล้าเก่าในขวดใหม่ หรือความรู้เดิมที่ถูกปรุงแต่งให้เป็นเรื่องใหม่  ก็เหมือนๆกับวิชาการหลายๆอย่างที่ได้ยินในปัจจุบันในด้านวิทยาการคอมพิวเตอร์  ซึ่งล้วนก็กำเนิดจากความรู้เก่าๆ แล้วนำมาปรับปรุงเพื่อสร้างให้เป็นความรู้ใหม่  โดยอาจมีการนำไปใช้ที่เจาะจง หรือ นำไปใช้ในแวดวงที่กว้างขวางขึ้น
        Semantic web เป็นคำพูดที่ท่านเซอร์ ทิม เบอร์เนอร๋ส ลี เป็นผู้กล่าวเป็นคนแรก  โดยท่านได้เสนอความคิดเห็นว่า ในเว็บปัจจุบันนั้นเต็มไปด้วยข้อมูลมากมาย  แต่ข้อมูลเหล่านั้นคอมพิวเตอร์รู้จักในรูปแบบของเท็กซ์  (text)ไม่มีความหมายแต่อย่างไร   ดังนั้นหากเราสามารถกำกับความหมายให้กับเท็กซ์ ก็จะทำให้เครื่องคอมพิวเตอร์เข้าใจความหมายของเท็กซ์เหล่านั้น ซึ่งอาจเป็นคำ หรือ วลี ที่มีนิยามกำกับ   ซึ่งเมื่อคอมพิวเตอร์สามารถเข้าใจความหมายได้ การนำเอาข้อมูลเหล่านั้นไปใช้งานก็จะเกิดประโยชน์ต่อมนุษย์ได้เป็นอย่างดี    ถึงตรงนี้ผู้เขียนอยากจะขอให้ผู้อ่านนึกถึงการค้นหาข้อมูลในเว็บ  สมมติป้อนคำสั่งค้นเช่น "ยาแก้ปวด" ลงในเสิร์ซเอนจิ้น  เช่น Google วิธีการที่ Google ทำการค้นหาก็คือการจับคู่คำสำคัญเช่น นำคำว่า "ยาแก้ปวด" ไปค้นหาในระบบจัดทำดัชนีเว็บของ Google เพื่อดึงเว็บไซต์ที่ถูกกำหนดคำสำคัญด้วยคำว่า "ยาแก้ปวด" ขึ้นมา   ดังนั้นเว็บไซต์ที่ค้นได้  อาจเป็นเว็บที่มีข้อมูลเกี่ยวกับยาแก้ปวดจริงๆ  หรือเป็นเว็บไซต์ที่ขายยาแก้ปวด  หรือเป็นเว็บไซต์ที่มีบทความเกี่ยวกับยาแก้ปวด หรือเป็นเว็บไซต์ที่ผู้คนพูดคุยเกี่ยวกับเรื่องการปวดหัวในปัญหาชีวิตประจำวัน ซึ่งบังเอิญว่าในบอร์ดการพูดคุยนั้นมีการบ่นให้ไปทานยาแก้ปวดหัวก็ได้    มาถึงตรงนี้ต้องวกกลับไปที่ Google ถ้าเสิร๋ซเอนจิ้นของ Google สามารถวิเคราะห์ความหมายของคำว่า "ยาแก้ปวด" แล้วคัดสรรเว็บที่เป็นประโยชน์และให้ข้อมูลเกี่ยวกับ ยาแก้ปวด ได้ ก็คงจะดีไม่น้อย  อย่างไรก็ตาม  เสิร๋ซเอนจิ้นของ Google ก็อาจจะต้องทำงานหนักเพิ่มขึ้นเช่น การเรียงลำดับ (ranking) ความเกี่ยวข้องของเว็บไซต์ตามความหมายของคำว่า "ยาแก้ปวด" ซึ่งอาจจะมีการเรียงลำดับโดยยึดถือสาระตามความหมาย เช่นเว็บใดที่ให้ข้อมูลยาแก้ปวดทั่วๆไป อาจถูกแสดงในลำดับต้นๆ  ส่วนเว็บใดที่ให้ข้อมูลยาแก้ปวดเฉพาะจุด เช่น ปวดศรีษะ ปวดท้อง  ก็อาจจัดเรียงเป็นลำดับถัดไป   นี่คือการจับคู่ด้วยความหมาย (Semantic matching) ของคำเป็นหลัก
        ณ ปัจจุบันปีคศ. 2015 (ขณะที่เขียนบทความ) เป็นเวลากว่า 14 ปี ที่ Semantic web ได้ถูกแนะนำในศาสตร์ทางด้านวิทยาการคอมพิวเตอร์   แต่ก็ยังมีจำนวนคน หรือนักวิชาการ ที่เข้าใจ หรือรู้จัก เป็นจำนวนน้อย  ซึ่งไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรในวิชาการทางด้านวิทยาการคอมพิวเตอร์ที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว  เทคโนโลยีมีออกมาใหม่ๆอยู่เรื่อยๆ  มีคนนำไปใช้บ้าง ไม่ใช้บ้าง แต่สิ่งที่เกิดขึ้นอย่างแน่นอนคือ ได้ประสบการณ์และการเรียนรู้ใหม่  หากเราจำกัดการเรียนรู้ด้วยเรื่องเพียงเรื่องเดียวไปตลอด ก็คงไม่ได้เกิดความรู้อะไรใหม่ๆ  ดังนั้น ณ ปัจจุบันผู้เขียนคิดว่า Semantic web ได้เติบโตเต็มที่แล้ว    

เอกสารคำสอนหรือหนังสือที่แต่ง อยู่ในระหว่างการปรับปรุงแต่ก็พอเรียนรู้ได้ ห้ามทำสำเนา พิมพ์ หรือ อ้างอิงค่ะ  เจอที่ผิดแจ้งได้ที่ comment  อาจจะยากสักหน่อย